انتشارات اهورا

[شاعران‌امروز، وضعیت‌نشرشعروجوایزادبی‌درگفت‌وگوبامدیرمسئول‌سرزمین‌اهـورایی]

-«هنوز از تمام ظرفیت شعر امروز استفاده نکرده ایم»
-المیراصابرنعیمی، نشریه کتاب‌هفته
«مدتی از اعلام فراخوان جلد دوم کتاب (شاعران امروز) انتشارات سرزمین اهـورایی نمی‌گذرد، مجموعه‌ای که قرار است بعداز داوری پنج کارشناس، شعرهای برتر اعلام شده را شناسایی و آنها را در یک کتاب مستقل منتشر کند. محمدمجید ضرغامی شاعر و مدیر انتشارات "سرزمین اهـورایی" فردی است که مسئولیت این مجموعه شعر را به عهده گرفته و معتقد است شاعران می‌توانند از این طریق محلی برای معرفی خود و شعرشان به دست بیاورند. ضرغامی تا کنون آثاری مانند " اسم این کتاب سلطنت اردیبهشت نیست " و " آی‌باکلاه" و " من و گنجشک طبقه‌ی هفتم برج سفید" را به قلم خودش منتشر کرده و در این گفت و گو به سئوالاتی درباره ضرورت دریافت شعرهای مختلف، داوری آنها و انتشارشان در یک مجموعه به نام "شاعران امروز" پاسخ داد:»


*باتوجه به اعلام فراخوان جلد دوم کتاب شاعران امروز انتشارات سرزمین اهـورایی، و روش انتخاب اشعار توسط 5 کارشناس شعر برای یک آنتولوژی شعر، فكرمي‌كنيد اين روند بتواند باعث اعتباربخشي بيش‌تر به كارهاي منتشرشده شاعران شود؟

وقتی شعر شاعری با دقت گزینش شده و در یک آنتولوژی که حاصل رای و برآیند انتخاب 5 کارشناس شعر است منتشر می‌شود باعث اعتبار بخشی به شاعر و شعر او و اعتبار به تک تک شاعران آن مجموعه می‌شود. این روند باعث اعتبار شعر در پخش و فروش شده و ارزش شعر را درنگاه مخاطب بیش‌تر می‌کند. شاعران می‌توانند از این طریق محلی برای معرفی خود و شعر خود فراهم آورند. شاعران کارکرده اعلام حضور می‌کنند و نام خود را در کتابی که محصول آن برش زمانی است ثبت می‌کنند شاعران جوان می‌توانند این محل را پله‌ای برای پیشرفت خود به حساب آورند. در مورد شعر جوان باید تریبون های آزادی برای شعر و مارکتینگ شعر جوان راه‌اندازی شود. تا به این مهم دست نیابیم شاعر جوانی که می خواهد کتاب اول خود را منتشر کند باید در نشست‌های مستقل ادبی و مطبوعات شرکت کند و از این طریق برای خود اعتباری کسب کند. البته شاعران باید در انتخاب نشست‌ها و اهداف و مجریان آن باهوش باشند و با وسواس پیگیر شعر و مسایل جانبی آن باشند. در کنار آن پروژه‌هایی مانند ]شاعران امروز [که برای معرفی و شناخت شاعران این برش زمانی بدون شرایط سنی تدارک دیده شده است، مستقل و بی طرف است و هدفی غیر از آن چه می گوید ندارد می‌تواند راهگشای شاعران جوان باشد و اگر آنها با اشعار خوب و به روز دراین پروژه شرکت کنند حضورشان در کنار شاعران با تجربه‌تر در این اثر می‌تواند اعتباری برایشان کسب کند تا در زمان خود و به وقتش بتوانند کتاب شعر خود را منتشر کنند.

*با توجه به تنوع سبک‌های شعر امروز، روش انتخاب شعر از میان حجم انبوه شعرهایی که این روزها سروده و منتشر می‌شود به چه صورت است؟

به نظر من بخشی از هیاهوی شعر امروز ایران مولود ذات و طبیعت شعر است و محصول اشتیاق طبیعی شاعران به کشف افق‌های ناپیموده‌ی شعری است. بیشتر از صد سال از انقلاب ادبی نیما و تغییرات بنیادین او در شعر پارسی که از پشتوانه‌ای چندصد ساله برخوردار بود نگذشته است. پس از تلاش‌های کارساز نیما برای آزاد ساختن شعر از بند قوالب تکراری و قوانین شرطی و تلاش برای رسیدن به قوانین درونی و بتنی شعر، با وجود تلاش و خلاقیت‌های شاعران پس از نیما و شاعران نوجوی دهه‌ی هفتاد و دوران جدید هنوز از تمام ظرفیت‌های شعر امروز استفاده نشده است.

در شرایطی که شاعران خلاق در پی یافتن تجربه‌های تازه و یا ساختن پیکره‌ای جدید بر تجارب به دست آمده‌ی قبلی شعر هستند بخش میانی شعر جمع زیادی از شاعران را در خود جای داده است که این شاعران در بهترین حالت به تقلید و حفاری تجارب مصرف شده‌ای از آثار شاخص چند دهه‌ی اخیر هستند و از این طریق تصمیم به نشر انبوه شعر دارند. اگر ناشری اندکی شناخت از شعر معاصر و شعر زمان خود داشته باشد متوجه می‌شود که گزینش شعرامروز از میان انبوه آثار تولید شده کار بسیار دشوار و حساسی است. چرا که به غیر از شناخت ادبی، انتخاب کننده باید برخوردی غیر خطی و منصف داشته باشد و در گزینش خود از میان تعدد سبک‌های تجربی این زمان، اشعاری را انتخاب کند که ازمولفه‌های شعری امروز برخودارباشند. انتخاب شعر خوب از میان اشعار غالبن احساساتی که با ساده نگاری صرف و یا تجارب کهنه شده شکل و روی امروزی گرفته‌اند و یا به نیت زبان‌پردازی، با لفاظی و کلماتی عاری از زبانی پرداخت شده ایده‌های خوب احتمالی را از بین می‌برند و در پی ظاهر سازی و نهایتن به رخ کشیدن کلمات با چاشنی هنجار شکنی در شعر هستند کار بسیار دشواری است.
اگر برای شناخت و معرفی اشعاری که حداقل قوانین اولیه شعرامروز را رعایت کرده و در وهله بعدی از عناصر درونی و نمایی شعر مانند تخیل، خلاقیت، بافت زبانی و فرمالیزم ادبی بهره‌مند باشند و بعدتر در پی نوآوری، ساختار شکنی، آشنایی زدایی و معناگریزی و.. باشند وقت صرف نشود و شعر خوب را از میان تولید فراوان شعر در این روزها شناسایی نکنیم، اشعار کارشناسی نشود و نگاه دقیق در انتخاب نداشته باشیم به شرایطی می‌رسیم که متاسفانه شرایط نشر شعر امروز ایران است.
تولید انبوه کتاب شعر و سهل شدن شرایط انتشار کتاب که حاصل همکاری بی برنامه و سودجویانه ناشر (که گاهی برای بقاء خود به حداقل‌ و کمتر رضایت دارد، در صورتی که وظیفه ناشر است که قبل از ورود به این حرفه حداقل‌های این کار را تهیه کند که در کار روزانه وانماند ) و میل شهرت طلبانه‌ی مولف است باعث شده است که حجم زیادی از کتاب‌های بنجل و به درد نخور شعر تولید شده روی دست شاعران و ناشران و کتاب فروشی‌ها باد کند و بدبینی کتاب فروش را به سفارش شعر امروز ( حتی نمونه‌های عالی شعر ) به همراه داشته باشد. از طرفی نباید از سهم نهادها و ناشران دولتی و وابسطه بگذریم که حجم عظیمی از کتاب‌های خطی و فرمایشی تولید می‌کنند که علاوه بر از بین بردن منابع مالی عمومی، نه تنها فروش واقعی ندارند بلکه تاثیری معکوس تفکرات تولید کننده بر عموم مخاطبین می‌گذارند. اگر طبق قرار و قانون و بر اساس شناخت ناشر از شعر و بر پایه‌ی قراری حرفه‌ای چاپ کتاب شعری که بر چهارچوب‌های اولیه شعر استوار است و آبروی خودش را حفظ می‌کند، قرار مشارکتی بین ناشرو مولف بسته شود، شاید در کوتاه مدت کمکی به نشر و شعر باشد و این بد نیست. اما مشکل زمانی است که دفتر نشری مانند ما در این بیست و چند سال سابقه‌ی نشر و بازتولید شعر و آثار بصری سالانه به جمع زیادی از شاعران کم تجربه و بدون سابقه با اشعاری غیر قابل دفاع و عاری از اصول و مولفه‌های اولیه شعری روبرو می‌شویم که می‌خواهند با هزینه خود کتاب شعری منتشر کنند و بعضی وقت‌ها زمانی که از ما پاسخ منفی می شنوند چند ماه بعد کتاب چاپ شده‌ی خود توسط ناشر نوپا یا حتی کهنه کار دیگری را نشان می‌دهند و چیزی هم زیر لب به ما می‌گویند و به زودی آن شاعر خود را منتقد و نسخه نویس شعرهم می‌داند!
بهترین کار برای فرار از وضعیت موجود کارشناسی شعر است. ما برای کم کردن ضریب خطا در انتخاب، پرهیز از برخورد سلیقه‌ای و استفاده از خرد جمعی برای اولین بار در کتاب ]شاعران امروز [از گروه 5 نفره‌ی کارشناسان برای انتخاب شعر استفاده کردیم و اکنون مجلد نخست این کتاب منتشر شده و فراخوان دومین جلد آن نیز با تیم جدید داوری اعلام عمومی شده است. انتخاب تنوع در بین شاعران کارشناس به دلیل تنوع دیدگاه و نظریه و سبک شعری در شعر امروز است. از این طریق برای شناسایی، جذب و معرفی شاعر امروز ایران با تنوع کارشناسان به تنوع شعر خواهیم رسید و با توجه به ارسال شعر به داوران بعد از برداشتن نام شاعر از روی شعر اعتماد شاعران را به انتخاب شعر بیشتر می‌کنیم. در شرایط فعلی، این مسیر علیرغم سختی و زمان زیادی که برای انتخاب یک آنتولوژی دارد، بهترین روش برای دریافت و کارشناسی اشعار خواهد بود. البته ما تصمیم داریم بعد از منتشر شدن 3 تا 5 جلد از کتاب شاعران امروز و بهره گرفتن از ( به عنوان مثال ) تعداد 25 داور از تمامی آنها درخواست کنیم 3 شاعر برتر این پروژه‌ را در 5 جلد منتشر شده اعلام کنند و بعد اقدام به چاپ کتاب مستقل از 3 شاعر انتخاب شده توسط کارشناسان خواهیم کرد و تصمیم داریم این روش را ادامه دهیم...
این مسیر می‌تواند اعتماد در حلقه‌ی ناشر، مولف و مخاطب را بهبود بخشد و در نهایت به فروش مناسب و واقعی کتاب شعر منجر شود. منظور من از بازار فروش، فروش واقعی آثار است نه فروش محدود امروز که در بهترین شرایط کتاب شعر 500 تا 1000 جلد منتشر می‌شود و در اکثر موارد شاعر مجبور است 80 درصد کتاب را به دوستان و آشنایان و باروشهای غیر واقعی به فروش برساند...

•به نظر شما آیا جوایز شعر می‌توانندکمکی در بهبود وضعیت فعلی شعر داشته باشد و آیا تناسبی با شرایط فعلی نشر شعر امروز دارد؟

این جوایز یا از طرف ارگان و نهادهای دولتی است که علیرغم عناوین جلب کننده‌ای که دارند مسیری را طی می‌کنند که برگزار کننده یا اسپانسر دولتی و نهادی در سر دارد... و یا خصوصی است که آفت آن برای شعرهم اندازه‌ی بخش اول است. من با اجرای جوایز و اهداء سکه طلا و سفره‌آرایی و بده بستان‌‌های مالی برای شعر در شرایط فعلی بازار نشر شعر مخالف هستم و به نظر من بدترین کار دوستان وام گرفتن نام بزرگانی مانند نیما، شاملو و فروغ و دیگران برای اجرای این مسابقات است. در شرایط روشن فعلی بازار نشر ادبی که ما یک موسسه‌ی و دپارتمان فراگیر و به معنای واقعی مستقل برای ادبیات و خصوصن شعر امروز ایران در اختیار نداریم که بتواند با استقلال رای و البته استقلال مالی ( مانند خیلی از کشورها ) با بهره وری از خرد و دانش و تجربه‌ی بزرگان حاضر شعر فارسی و چهره‌های مطرح شعر امروز ایران بدون برخورد جناحی، عقیده‌ای و سلیقه‌ای جایزه‌ای فراگیر و به مفهوم واقعی ارزشمند برای شعر امروز و به نام بزرگان شعر مانند نیمای نام آور و بامداد و امید و غیرو تدارک ببیند و از این طریق شاعران برجسته را به مخاطبین داخلی و خارجی معرفی کند، برگزاری جوایز تنها برنامه‌ای محفلی و دورهمی خواهد بود که تاثیرات آنچنانی نخواهد داشت.
باید دید در شرایط فعلی شعر امروز ایران هدف مجریان این مسابقات چیست؟ انتخاب و معرفی شعر خوب و یا رسیدگی به وضع اقتصادی شاعر؟ اگر منظور ما شناخت و معرفی شعر خوب است بهترین هدیه برای شاعر چاپ کتاب شعر او است. اهداء سکه‌های طلا و پول به غیر از این که موارد غیر معمول و حواشی درست می‌کند معمولن تبدیل به کمکی فرهنگی برای شاعر نمی‌شود. اگر قرار است هدایای ما برای برنده‌ای تبدیل به وسال زندگی شود،این کار از بین رفتن منابعی است که به هر جهت در اختیار مجریان این مسابقات است و می‌توانستند آن را در اختیار اهداف فرهنگی، انتشار کتاب و مارکتینگ کتاب ادبی و شعر قرار دهند. اگر هدف رسیدگی به امور شخصی و زندگی شاعران است آن مسئله‌ی دیگری است و به نظر من با روش‌های دیگری می‌توانند این کار را انجام دهند. گاهی با مبالغی که در این مسابقات خرج می‌شود می‌توان تمام و یا بخشی از هزینه‌ی رهن یک کتابفروشی مستقل شعر و ادبیات در تهران (که بخشی از سود آن می‌تواند بین برندگان واقعی شعر تقسیم شود)، هزینه‌ی چاپ مجموعه آثار 50 تا 100 شاعر جوان و با استعداد با کیفیت خوب، فرم و تظاهرات بصری و اجرایی عالی و حتی هزینه‌ی تحصیل ادبی در دانشگاه‌های معتبر را پرداخت کرد. این بیشتر به نفع شعر است یا جوایزی که مشخص نیست مبالغش از کجا می‌آید، برای چیست و به کجا می‌رود؟ این فرمول را بگیرید و برای جوایز کوچک‌تر و غیرو هم به همین شکل است. هیچ‌یک از این برنامه‌ها نیز کامل و فراگیر نیست، چرا؟ چون در انتخاب خط و ربط دارند. محصول انتخاب تمام جریانهای موجود شعر امروز نیست و حتی گاهی کتاب و اشعاری را معرفی می‌کنند که محصول همان نگاه غیر کارشناسی ناشرین است در انتخاب کتابی که حالا جایزه‌اش را هم دریافت کرده است.
تازمانی که از داشتن دپارتمانی اصولی و بی طرف که تریبون آزادی برای تمام سلایق و سبک‌های شعر امروز باشد و استقلال مالی و رای داشته باشد عاجزیم، هر انتخاب و جایزه‌ای حرکتی محلی است که با رفقای خود سر و شکل می‌دهیم.

 

پ ن: به دلیل ویرایش و زیاد بودن متن مصاحبه، بخش پایانی این گفت‌وگو در کتاب هفته حذف شده است. متن فوق مصاحبه‌ی اصلی و بدون حذف است.

خبرنامه اهورا

نام:

ایمیل: